استئوپروز
فهرست صفحه
چكيده 2
مقدمه 3
استئوپورز (پوكي استخوان ) 4
استئوپورز ثانويه 5
علائم ، نشانه ها و تشخيص 5
درمان 5
راهكارهاي مهم و كليدي براي پيشگيري 6
منابع 9
بسمه تعالي
چكيده:
پوكي استخوان كه در اثر كم شدن كلسيم استخوانها به صورت تدريجي ايجادو بدون هيچ علائمي و كم كم بوجود مي آيدبيماري خاموش نيز ناميده ميشود.
معمولاًفرد مبتلا از بيماري خود اطلاعي ندارد و زماني متوجه آن مي شود كه بر اثر ضربه اي كوچك مثلاً لغزيدن و پيچ خوردن پا،استخوانهاي مختلف بدن مثل استخوان لگن و يا له شدگي ستون فقرات براي او پيش مي آيد . با افزايش سن احتمال ابتلا به پوكي استخوان زياد مي شود
«سومين عامل خطرناك مرگ و مير بعد ازبيماريهاي قلبي ، عروقي و سرطان پوكي استخوان است.»
مقدمه:
- فردي كه دچار شكستگي مي شود ممكن است نياز به عمل جرّاحي پيدا كند و اين خود علاوه بر تأثيرات سوء جسمي و روحي و ناتواني بر روي فرد،باعث مشكلات خانوادگي و هچنين اقتصادي براي كشور خواهد شد.
- در كشور ما درجمعيت زنان ،از هر3 نفر يك نفر و در مردان ،از هر 10 نفر يك نفر دچار شكستگي مي شود.در كشوري مانند سوئد كه در بيشتر از نيمي از سال آفتاب ندارد آمار استئوپورزشان(پوكي استخوان) تقريباً مشابه كشور ماست.
لازم به ذكر است ، افزايش توده استخواني در سن 30 سالگي به حد اكثر خود مي رسد و از آن به بعد به تدريج كاهش يافته وبه تدريج به نقطه صفر ميرسد .يعني،ما ديگر افزايش تودة استخواني نداريم و فقطمي توانيم از شدّت كاهش آن جلوگيري كنيم. پس بايد از ابتدا و از سنين كودكي به فكر افزايش تودة استخواني باشيم،مخصوصاًدر استخوانهاي دراز،كه بايد آنها را پرتر نمائيم.
استئوپورز (پوكي استخوان)
استئوپورزعبارت است از كاهش منتشر و پيشروندة تودة بافت استخواني در واحد حجم كه باعث ضعف اسكلتي مي شوداز لحاظ بافت شناسي، ضخامت كورتكس(قشر بيروني استخوان)و اندازه وتعدادترابكولهاي استخوان(بافت اسفنجي داخل استخوان)كاهش مي يابد.
استئو پورز اوليه:
شايعترين فرم بيماري متابوليك استخواني، استئوپورز اوليّه است كه بر سه نوع تقسيم
مي شود:
1. استئوپورز(پوكي استخوان)ايديوپاتيك(ناشناخته):كه در كودكان و بالغين جوان در هر دو جنس به يك ميزان اتفاق مي افتد.
2. استئوپورز تيپ(يك)يا استئوپورز بعد از يا ئسگي:كه در سنين بين 51 و75 سالگي اتفاق مي افتد و درزنان 6 برابر شايعتر از مردان است.در اين نوع پوكي،استخوان اسفنجي بيشتر از كورتيكال از بين مي رود و علّت عمدةشكستگي هاي مهره ها و شكستگي ساعد مي باشد.
3 . استئوپورز تيپ(دو):يا به عبارت ديگر استئوپورز پيري:كه عمدتاً در افراد بالاي 70 سال اتّفاق مي افتد و در زنان دو برابر شايعتر از مردان بوده و سير آن تدريجي تر و وابسته به سن است و هر دو استخوان ترابكولر و كورتيكال را درگير كرده و غالباً باعث شكستگي هاي گردن فمور(ران)و بعضي مهره ها،بازو،لگن،وساق پامي گردد.
استئوپورزتيپ دو (سالمندي)بيشتر به علت كاهش ساخته شدن ويتامين D در بدن مي باشد.ممكن است در زنان تيپ يك(هورموني )و تيپ دو (سالمندي ) هر دو با هم بروز كنند . ريسك فاكتورهاي استئوپورزاوليةعبارتند از :سن كه اشاره شد،جنس (مؤنث بودن)، منوپوز(يائسگي) زودرس ،نژاد،(در سفيد پوستان و شرقي ها شايعتر ار سياه پوستان مي باشد) ،لاغر اندام بودن، كاهش دريافت كلسيم،خانه نشين بودن ،سابقة خانوادگي مثبت.
استئو پورز ثانويه :
كمتر از 5 درصداز استئوپورزهاراثانويه تشكيل مي دهدكه علل آن نيز ، انواع بيماريهاي ناشي از غددآندوكرين مانند(هيپرتيروئيدي، هيپرپاراتيروئيدي ، هيپوگنادسيم(كوتولگي) ،هيپوپرولاكتينمي وديابت) )و يا ناشي از مصرف بعضي از دارو ها مانند كورتيكوستروئيدها(كورتون ها )،الكل(اتانول)، استعمال تنباكو ، باربيتوراتها(خواب آورها) و هپارين و يا علل متفرقه ديگري مانند بي حركتي ، نارسائي مزمن كليه ، بيماري كبدي ،بيماري مزمن انسدادي ريه، آرتريت روماتوئيد ، ساركوئيدوز ( نوعي حساسيت به ويتامين د) و همچنين بي وزني طولاني مدت درسفر هاي فضائي مي باشد.
علائم ، نشانه ها و تشخيص :
در بيماران بدون عارضة شكستگي، ممكن است علامتي وجود نداشته باشد و يا ممكن است از درد استخوانهامخصوصاًپشت شكايت كند .در حالت كلي در راديوگرافي،دانسيته (تراكم استخواني) در مهره ها،در اثراز بين رفتن ساختمان ترابكولر (اسفنجي) كاهش يافته است . در آزمايش خون و ادرارنيز تغييراتي در ميزان كلسيم ويا كاهش و افزايش آن مشاهده مي شود كه فعلا از حوزة بحث ما خارج است .فقط به اين مورد اشاره مي كنيم كه ميزان طبيعي كلسيم خون در افراد بالغ 5/10 -8 ميليگرم مي باشد.
درمان:
شامل اقدامات پيشگيري ،درمان سپتوماتيك(علامتي)و مهاري است.
پيشگيري ودر مان همواره براساس علل بوجود آورند ونوع استئوپورز مي باشد . مثلاً در زنان بعد از مونوپوز يعني تيپ يك از درمان جايگزيني استروژن استفاده مي شود و همراه با آن از قرصهاي كلسيم و مقدار كمي ويتامين D طبق تجويز پزشك و همچنين خوردن حداقل 2 ليوان شير توصيه مي شود . دردهاي مزمن پشت را نيز مي توان با ورزشهاي كششي،عضلاني كاهش داد.خودداري از بلند كردن اجسام سنگين و جلوگيري از افتادن حائز اهميّت است.
كوتاه شدن قدبعد از 40 سالگي به ازاي هر 10 سال، يك سانت، اگربه علت كيفوزيس(گوژپشتي)نباشد، به علت كوتاه شدن مهره ها اتفاق مي افتد به همين علت دانستن طول قد در 30 سالگي خيلي مهم بوده وبه تشخيص و درمان كمك ميكند .
براي اينكه بدانيم چگونه تودة استخواني خود را ضخيم نموده و از نقطة قرمز خطر دورشويم داشتن تعدادي اطلاعات اولية و كاربردي كردن آنها در زندگي ضروري به نظر مي رسد:
را هكارهاي مهم وكليدي براي پيشگيري از پوكي استخوان :
1-رژيم غذايي سالم ودرست : بايد حداقل ميزان دريافت كلسيم روزانه در هر فرد مشخص باشد :
الف : افراد تا قبل از 20 سالگي حد اقل روزانه 800ميلي گرم( معادل5/2 ليوان شير)
ب : زنان شيرده وباردار1200 ميلي گرم(معادل4 ليوان شير)
ج : زنان يائسه : 1200 ميلي گرم(معادل 4 ليوان شير)
د : افراد بالاي 65 سال 1500 ميلي گرم (معادل 5 ليوان شير)
بيشترين اثر كلسيم تا سنين رشد (8 سالگي ) مي با شدتا 18 سالگي متوسط واز يائسگي به بعد ضعيف مي شود .
- از گروه لبنيات شير، بهترين توصيه مي باشد ،يك ليوان شير حاوي 300ميلي گرم كلسيم مي باشد.
- يك ليوان ماست 250ميلي گرم كلسيم دارد.
-100 گرم پنير(اندازه دو قوطي كبريت ) 300 - 200 ميلي گرم و بقيه تركيبات مانند دوغ وكشك 150 -100ميلي گرم كلسيم دارند. مي توان با انواع مواد لبني نياز روزانه را برطرف نمود.
- د ريافت ويتامين D به اندازة كافي از مواد غذايي ، حدود 600 ميلي گرم در سنين پائين و 800ميلي گرم در سنين بالا.
ويتامين D در شير و لبنيات و تخم مرغ و ماهي وروغن ماهي به وفور يافت ميشود.
2 –پروتئين بيشتر، اثر منفي روي تودة استخواني دارد و نبايد بيشتر از 80گرم در روز استفاده شود.
3-نمك نيز اثر منفي دارد هرچه بيشتر نمك خورده شود جذب كلسيم كمترخواهد شد.
4-استفاده بيشتر از نور خورشيد براي سنتز ويتامين D كه البته از پشت شيشه نباشد،ضروري است.
5-روش زندگي فعال:ورزشهايي كه توان و قدرت استخوان را بالا مي برد؛از جمله:راه رفتن،دويدن،كشش عضلاني.
6-عدم استفاده از موادي مانند الكل،سيگار،نوشيدني هاي گاز دار،چاي،قهوه كه شانس پوكي استخوان را بعلّت جلوگيري از جذب كلسيم،افزايش مي دهند.
7-استفاده از ميوه ها و سبزيجات خصوصا كلم براكلي،آواكادو و بادام، كه تعداد10 عدد بادام در حدود 4الي 5 درصد كلسيم روزانه را تأمين مي كند.
نكات قابل ذكر ديگري كه به مي رسد عبارت است از: -كساني كه كورتون مصرف مي كنند(داروهاي استروئيدي و كورتيكو استروئيدها)،بايد دانسيتومتري يعني آزمايش تراكم استخوان را انجام دهند و در صورت احتمال استئوپورز پيشگيري و درمان كنند.
-چون ميزان جذب كلسيم از طريق مواد غذايي در افراد جوان خيلي بيشتر است،بهتر است با وعده هاي غذايي آن را تأمين كنند و از قرص استفاده نكنند امّا دقت شود كه در هر وعدة غذايي مقدار كلسيم دريافتي از 500ميلي گرم بيشتر نباشد.
-براي افراد بالاي سن 35 سال چون بتدريج،ميزان جذب كلسيم از طريق مواد غذايي كاهش مي يابد احتمال دارد پزشك قرص كلسيم كربنات و يا كلسيم سيترات تجويز كرده باشد بي هيچ واهمه اي از اينكه عوارضي داشته باشد،استفاده گردد چون مقدر اضافي آن دفع مي شود و بر خلاف نظر عام كه معتقدند كلسيم باعث سنگ كليه مي شود بلكه بر عكس ،اين ماده باعث پيشگيري از سنگ كليه مي گردد.عاملي كه باعث سنگ كليه مي شود،دريافت كم مايعات است.زيرا هر چه ميزان دفع ادرار كمتر باشد احتمال تشكيل سنگ كليه بيشتر است.
در انتهاي عرائضم پيشنهاد مي كنم:
- اگرطرح تغذيه ،در مدارس به طور روز مرّه و ممتد بوده و در مقاطع بالاتر
(دبيرستان و...)نيز اجرا شود مي تواند تا حدي از ميزان پوكي استخوان در نسل آينده بكاهد.
- بكوشيم استخوانهايمان را قوي كنيم تا از پوكي و شكستگي آنها پيشگيري كرده باشيم. كافي است به تغذيه خود و فرزندانمان اهميت داده وآنها را را به خوردن شير در صبح و ياهمراه صبحانه و شب قبل از خواب عادت داده و تحرك كافي نيزداشته باشيم.
منابع:
1 - تشخيص و درمان بيماري هاي عضلاني اسكلتي و بافت همبند مرك مينوال(روماتولوژي) انتشارات چهر 1373
2 - روماتولوژي و اصول طب داخلي ها ريسون 2001 انتشارات فرهنگ فردا
3 - غدد و متابوسيم اصول طب داخلي هاريسون 2001 انتشارات فرهنگ فردا
4 -اپيدميولوژي كنترل بيماري ها شايع در ايران انتشارات خسروي